Vaginisme is een vrij veelvoorkomende seksuele stoornis (tot 2% van de vrouwen) die de neiging heeft met de tijd te verergeren. Het bestaat uit een onwillekeurige, reflexmatige samentrekking van de spieren van de bekkenbodem, de vulva en de vaginale ingang, samen met angst voor geslachtsgemeenschap, waardoor penetratie onmogelijk of zeer pijnlijk is (dyspareunie). Vaak speelt een belangrijke psychologische en emotionele component mee, die zelfs een eenvoudig inwendig onderzoek bij de gynaecoloog kan verhinderen.
De stoornis kan samenhangen met traumatische herinneringen, maar staat vaak los van negatieve seksuele ervaringen. Soms ontstaat een vicieuze cirkel: de angst voor penetratie veroorzaakt een kramp van de bekkenbodemspieren, die penetratie verhindert en gepaard kan gaan met zweten, misselijkheid en braken. Vaginisme kan op verschillende manieren worden aangepakt: psychotherapie is zeer belangrijk, met autogene training en spierontspanningstechnieken, en daarnaast worden glijmiddelen, plaatselijke verdovingsmiddelen en spierverslappers gebruikt.
Ook worden oplopende dilatatoren voorgesteld om de kramp te overwinnen, en Kegel-oefeningen. In sommige gevallen kan een operatie nuttig zijn, vooral als het maagdenvlies zeer vezelig is. Een andere behandeling zijn injecties met botulinetoxine.
Botulinetoxine is een neuromodulator die in de esthetische geneeskunde vooral wordt gebruikt om rimpels in het bovenste derde van het gezicht te verminderen, maar steeds vaker ook voor veel andere problemen. De injectie ontspant de verkrampte spieren en maakt na enkele dagen penetratie mogelijk. Daarna verbetert ook de psychologische kant en volgens de wetenschappelijke literatuur kan de grote meerderheid van de paren een normaal seksleven beginnen.
De behandeling gebeurt in de praktijk en duurt enkele minuten. In geselecteerde gevallen kan ze worden gecombineerd met lichte sedatie. De patiënten kunnen meteen hun bezigheden hervatten. Zie ook intieme verjonging.